Bu hafta (7 Şubat tarihine kadar) ilk kez düzenlenen Art Basel Qatar fuarının en çok ilgi gören etkinliği, Katar’ın en önemli koleksiyonerlerinden biri olan Sheikha Al Mayassa ile himaye kavramı üzerine gerçekleştirilen söyleşi oldu. Katar Emiri’nin kız kardeşi ve ülkedeki ondan fazla kurum ile miras alanını kapsayan Qatar Museums’un başkanı Sheikha Al Mayassa’ya odaklanan konuşma, “Değişimin liderleri: Himaye yeni sanat ekosistemlerini nasıl şekillendiriyor?” başlığını taşıyordu. Söyleşinin moderatörlüğünü ise Londra’daki Serpentine Gallery’nin sanat direktörü Hans Ulrich Obrist üstlendi.
İsviçreli mega koleksiyoner Maja Hoffmann ile yapılan söyleşi sırasında Sheikha Al Mayassa, küçük ama petrol zengini bir ülke olan Katar’a sanatçıları çekmeyi amaçlayan yeni bir “yaratıcı vize” planını paylaştı. İlk Art Basel Qatar fuarının sanat direktörü olan Mısırlı sanatçı Wael Shawky, yaratıcı profesyonellere Katar’daki kültür kurumlarıyla iş birliği yapma ve ülkede uzun süreli çalışma olanağı tanıyan bu vizenin ilk sahibi oldu. Bu hafta Katar’ın başkenti Doha’da düzenlenen Web Summit Qatar kapsamında Sheikha Al Mayassa, Yaratıcı Vize sahiplerinin yıl boyunca ülkede ikamet etme zorunluluğu bulunmadığını da netleştirdi. Vizeye ilişkin tüm ayrıntılar ise henüz açıklanmadı.
Sheikha Al Mayassa,ayrıca, ülkenin “bilgi temelli bir ekonomiye doğru evrimine” dikkat çekerek, uzun soluklu kültürel master planın ana hatlarını paylaştı. Bu plan, yaklaşık 2030 yılında açılması öngörülen ve uzun süredir beklenen Art Mill Modern ve Çağdaş Sanat Müzesi ile devam edecek.
Basel merkezli Herzog & de Meuron’un tasarladığı Lusail Museum da geliştirme aşamasında olan bir diğer önemli kurum. Al Maha Adası’nda konumlanan müze, dünyanın en kapsamlı oryantalist resim ve fotoğraf koleksiyonuna ev sahipliği yapacak. Sheikha Al Mayassa’nın belirttiğine göre, müzeye eşlik edecek ve dünyanın farklı kurumlarıyla iş birliği içinde çalışacak bir düşünce kuruluşu ise “sömürgecilik ve sömürge-sonrası meseleler etrafındaki fikirleri” ele almayı amaçlıyor.
Bu hafta Art Basel Qatar fuarının açılışı, Katar’ın bölgede bir kültürel güç merkezi olarak konumunu pekiştirmesi açısından kritik bir eşik niteliği taşıyor. Sheikha Al Mayassa, “ Art Basel Qatar alışıldık bir sanat fuarı değil… Etkileşimin ticaretten, diyaloğun ayrışmadan, merakın ise kesin yargılardan daha önemli olduğu insani bir sanat fuarı”sözleriyle etkinliğin yaklaşımını vurguladı.
“Uzun yıllar boyunca burada olmak isteyen pek çok sanat fuarıyla görüştük. Ancak hiçbir zaman bunun doğru zaman olduğunu hissetmedik,” diye ekledi.
Bununla birlikte Katar’ın yoğun ve stratejik kültürel hamlelerine rağmen, ülkenin insan hakları siciline ilişkin sorular gündemdeki yerini koruyor. Katar’ın 2022’de FIFA Dünya Kupası’na ev sahipliği yapması, ülkeye büyük ölçekli altyapı yatırımlarını beraberinde getirirken, aynı zamanda insan hakları ihlallerine dair uluslararası eleştirileri de tetiklemişti.
Söyleşi sırasında konuşan Sheikha Al Mayassa, “Dünya Kupası’nı kazandığımızda ciddi biçimde hedef alındık” diyerek, bunun kendisini “kültürü insanları bir araya getirmek için nasıl kullanabileceğimiz” sorusu üzerine düşünmeye sevk ettiğini ifade etti. Sheikha Al Mayassa, ayrıca, “inanç sistemimiz konusunda gözümüz korkutulamaz” vurgusunda bulundu.
Söyleşinin sonuna yaklaşılırken, her iki konuşmacıya da hayata geçirilememiş projeler soruldu. Hoffmann, Fransa’nın güneyindeki Arles kentinde yer alan Luma kampüsünde, merhum mimar Frank Gehry’nin tasarlayacağı bir konser salonunu hayata geçirme arzusunu dile getirdi.
Sheikha Al Mayassa ise şu örneği paylaştı: “Bir örnek verebilirim. Gerhard Richter. Bu yıl onun işleri için bir pavyon kuruyoruz. Bu proje, gerçekleştirilmesi son derece karmaşık ve zor olduğu için neredeyse hayata geçemeyen bir projeye dönüşüyordu. On yıllık bir diyalog söz konusu, ancak şu anda yapım aşamasında ve dört yıllık girişimimizin bir parçası olarak Kasım ayında açılacak. Hatta iki yıl öncesine kadar bu projenin hiç gerçekleşmeyeceğini düşünüyordum.”
Rubaiya Qatar quadrennial, kasım ayında Doha’nın farklı noktalarında açılacak. Etkinlik, 50’den fazla sanatçıyı ve 20’nin üzerinde yeni projeyi bir araya getirecek.