Londra’daki Victoria and Albert Müzesi (V&A), koleksiyonundaki nesnelerin kökenine odaklanan yeni bir web sayfasını yayına aldı. Sayfa, koleksiyondaki bazı yağmalanmış eserlerin geçmişine de ışık tutuyor.
“Koleksiyonlara nasıl dahil oldular?” başlıklı yeni sayfa, bazı nesnelerin yolculuğunun şiddet, zor kullanma ya da adaletsizlikle şekillenen bilinen tarihlere dayandığını, bazılarının ise müzeye nasıl ulaştığına dair belirsizlikler bulunduğunu vurguluyor.
V&A Direktörü Tristram Hunt, Instagram paylaşımında şu ifadeleri kullandı, “V&A çalışanlarının detaylı akademik çalışmaları ve araştırmalarının ürünü olan bu platform, 1983 Ulusal Miras Yasası kapsamında faaliyet göstermeye devam ederken kurumsal hesap verebilirlik ve şeffaflığa bağlılığımızı ortaya koyuyor.” Söz konusu yasa, müze objelerinin hukuken koleksiyondan çıkarılmasını (deaccession) yalnızca belirli koşullar altında mümkün kılıyor. Örneğin eserin kopya olması, geri dönüşsüz biçimde zarar görmesi ya da başka bir ulusal koleksiyona devredilmesi gibi durumlarda.
V&A’nin yeni sayfası, 8 Nisan’daki Uluslararası Köken Araştırmaları Günü’nde yayına alındı. Bu etkinlikte dünya genelindeki müzeler, koleksiyonlarındaki eserlerin geçmişini ortaya çıkarmaya yönelik çalışmalarını görünür kılıyor ve paylaşıyor. Bu gün, Köken Araştırmaları Derneği tarafından organize ediliyor. Kuruluş kendisini “köken araştırmalarının tüm disiplinlerarası çeşitliliğinin teşviki için çalışan kâr amacı gütmeyen bir üyelik örgütü” olarak tanımlıyor.
V&A sözcüsü, yeni koleksiyonlar sayfasının mevcut makaleleri bir araya getirdiğini ve müzenin Etiyopya koleksiyonlarına dair yeni yayımlanan bir metin de içerdiğini belirtti. Açılış sayfasında ayrıca koleksiyonun farklı köken temalarına işaret eden çeşitli nesne seçkileri de yer alıyor.
Hunt, yeni web sayfasında Asante kraliyet regalyasına, günümüzde Gana’nın Kumasi kentindeki Manhyia Palace Museum’da sergilenen eserlere, 1868’de Etiyopya’dan yağmalanan Maqdala materyaline ve 2021’de Türkiye’ye iade edilen Gilbert Koleksiyonu’na ait 4 bin 250 yıllık Anadolu kökenli altın ibrik gibi “üst düzey nitelikte” yazıların bulunduğunu söyledi.
Köken araştırmaları küratörü Alexandra Watson Jones tarafından kaleme alınan Etiyopya koleksiyonlarına ilişkin yeni metin, V&A koleksiyonunda Etiyopya’ya ait yaklaşık 90 nesne bulunduğunu açıklıyor. Jones, “Bulunan eserlerin büyük çoğunluğu 1867–68 yıllarında Etiyopya’ya düzenlenen İngiliz askeri seferiyle bir şekilde ilişkili,” diye yazıyor. “Bu dönüm noktası niteliğindeki tarihsel olay, Etiyopya İmparatoru Tewodros II’nin ölümüne, Maqdala’daki kalesinin yıkılmasına ve İngiliz ordusu tarafından çok sayıda Etiyopya kültürel mirasının yağmalanmasına yol açmıştır.”
Jones ayrıca, Maqdala’da yağmalanan ya da sefer sırasında toplanan nesnelerin bugün V&A koleksiyonunda, bu döneme ilişkin fotoğraflar, çizimler ve arşiv materyalleriyle birlikte yer aldığını belirtiyor.
Jonas, “Bugün V&A koleksiyonlarında Maqdala’dan yağmalandığı bilinen en ünlü iki eser altın bir kâse ve altın bir taç. Her ikisi de Etiyopya Ortodoks Kilisesi’ne ait kutsal objeler,” diyor. 2007’de Etiyopya hükümeti, taç ve kâsenin iadesi için resmî bir talepte bulunmuş ancak uzun vadeli ödünç verme seçeneğine ilişkin yürütülen görüşmeler ilerleme kaydedememiştir.
Listelenen diğer eserler arasında Çin’deki Yuanming Yuan’dan 1860’ta yağmalanan 1700–1800 tarihli nefrit yeşim dairesel bir plaka ve Burma Kralı Thibaw’un kraliyet regalyasına ait 19. yüzyıl betel kutusu da yer alıyor. Söz konusu kutu, 1964’te Britanya’ya “dostluk nişanesi” olarak verilmişti.