Bu yılki Singapore Art Week (SAW), Güneydoğu Asya’dan kadın sanatçıları odağına alan çeşitli girişimlere yer veriyor. Bunlar arasında, You Are Seen: Women’s Contemporary Art Practice in Southeast Asia adlı kitabın yayımlanması ve Ulusal Singapur Galerisi’nde (NGS) bölgeden beş öncü sanatçının işlerini bir araya getiren Fear No Power: Women Imagining Otherwise sergisi bulunuyor.
Singapur Sanat Galerileri Birliği’nin (AGAS) başkanı ve Singapurlu galeri Yeo Workshop’un kurucusu Audrey Yeo, “Bu, kadınlar için büyük bir an olacak,” diyor. You Are Seen kitabını yayımlayan Yeo Workshop, Endonezyalı sanatçı Citra Sasmita’nın çalışmalarını hem Gillman Barracks’taki mekânında hem de Art SG kapsamında sergileyecek.
Bu projeler, kadın sanatçıların hak ettikleri değeri görmeleri için on yıllardır süren çabaları yansıtıyor. Aynı zamanda bölge genelinde karşı karşıya kaldıkları karmaşık koşulları da ortaya koyuyor. You Are Seen’in yazarı ve koleksiyoner Krystina Lyon, “Güneydoğu Asya’daki kadın sanatçıların mevcut durumuna dair genelleme yapmak zor,” diyor. “Kurumsal desteğin daha sınırlı olduğu ya da sansür ve muhafazakâr toplumsal normların varlığını sürdürdüğü ülkelerde, kadın sanatçılar için koşullar daha zorlayıcı olabiliyor. Bu durum, aynı zamanda bireysel sanat pratiğine ve muhafazakâr, ataerkil bağlamlar için ne kadar provokatif olduğuna da bağlı.”
Lyon, Filipinli performans sanatçısı Eisa Jocson’ın, işlerinin eleştirel ve yerleşik normları sorgulayan yaklaşımı sayesinde uluslararası alanda daha geniş bir tanınırlık kazandığını belirtiyor. Buna karşın Filipinler’in, Imelda Cajipe-Endaya, Julie Lluch, Nicole Coson, Jill Paz ve Pacita Abad gibi birçok tanınmış kadın sanatçıyı barındıran köklü bir sanat ortamına sahip olduğunu vurguluyor.
Performans alanında çalışan sanatçılar, bu mecraya yönelik geçmişteki yasaklar nedeniyle üretim ve görünürlük açısından ciddi sınırlamalara maruz kaldı. Singapurlu Suzann Victor ve Endonezyalı Arahmaiani bu durumun öne çıkan örnekleri arasında yer alıyor. Lyon, Myanmar’dan Chuu Wai’nin askerî rejimle yaşanan çatışmalar nedeniyle bugün sürgünde yaşadığını söylüyor. Geçen yıl Londra’daki Barbican’da kişisel bir sergi açan ve bugün uluslararası alanda güçlü bir konuma sahip olan Citra Sasmita ise, turizmi yerli halkların haklarının önüne koyan köklü kısıtlamalara karşı duruşu nedeniyle Bali’deki yerel sanat piyasasıyla gerilimler yaşadı.
NGS’de yer alan Fear No Power sergisi (15 Kasım’a kadar), Malezya’dan Nirmala Dutt, Filipinler’den Imelda Cajipe-Endaya, Endonezya’dan Dolorosa Sinaga, Tayland’dan Phaptawan Suwannakudt ve Singapur’un 2026 Venedik Bienali Pavyonu sanatçısı Amanda Heng’i bir araya getiriyor.
NGS’nin baş küratörü Patrick Flores, serginin Singapur’daki toplumsal duyarlılığı ve toplumsal cinsiyet bilinci yüksek sanat pratiklerini daha geniş bir Güneydoğu Asya bağlamı içinde düşünmemize imkân tanıdığını söylüyor. Flores’a göre, Amanda Heng’in çalışmalarının Fear No Power kapsamında diğer Güneydoğu Asyalı sanatçılarla birlikte sunulması, toplumsal cinsiyet temelli emekten kamusal alanın siyasetine uzanan Singapur’a özgü meselelerin, bölgedeki aktivizm tarihleri, otoriterlik sonrası geçişler ve gündelik direniş pratikleriyle nasıl kesiştiğini ortaya koyuyor.
Sergi ayrıca, Singapur’daki sanatsal dönüşümlerin hiçbir zaman yalıtılmış ya da kendi başına gelişmediğine işaret ediyor. Modernleşme, ulus inşası, topluluk ve bakım gibi bu sanatçıların ele aldığı pek çok soru, Güneydoğu Asya genelinde ortak bir deneyim alanı oluşturuyor.
Singapur Sanat Müzesi (SAM), geçen yıl Malezyalı çok disiplinli sanatçı Yee I-lann’ın kişisel sergisi gibi örneklerle, bölgeden kadın sanatçılara düzenli olarak alan açıyor. Womanifesto ile Filipinli kolektif Kasibulan ise, Güneydoğu Asyalı kadın sanatçıların görünürlüğünü artırmaya yönelik önemli platformlar sundu. Hong Kong merkezli kâr amacı gütmeyen Asia Art Archive da, bölgedeki kadınlara odaklanan başlıklarda kapsamlı programlar ve araştırmalar yürüttü.
Imelda Cajipe-Endaya, Buhay ay Vodavil Komiks (Life is a Vaudeville Comic Book), 1981
© Sanatçının ve National Gallery Singapore'un izniyle
Piyasa açısından bakıldığında Yeo, Güneydoğu Asya sanat ortamının dünyanın pek çok yerindeki tabloyu yansıttığını söylüyor, “Kadın sanatçıların sayısı erkeklere kıyasla hâlâ daha az ve bu eşitsizlikler fiyatlandırmadan görünürlüğe, fırsatlara kadar birçok alanda kendini gösteriyor. Bu durumun nedenleri tek bir başlık altında toplanamaz. Geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri, ailevi sorumluluklar ve sanat dünyasında kimlerin yer kaplayabileceğini belirleyen, kuşaktan kuşağa aktarılan sessiz beklentiler bu yapının temelini oluşturuyor.”
Lyon, You Are Seen’i yazmaya karar vermesinin ardında iki temel boşluk olduğunu söylüyor, hem bölgesel hem de uluslararası sanat tarihleri içinde Güneydoğu Asyalı kadınları ve toplumsal cinsiyet çeşitliliğine sahip sanatçıları merkeze alan erişilebilir anlatıların eksikliği. Ayrıca küratörler, öğrenciler ve koleksiyonerler tarafından kullanılabilecek, sanatçı odaklı pratik dokümantasyonun yetersizliği.
Proje, Lyon’un koleksiyoner ve araştırmacı olarak yürüttüğü çalışmalardan doğdu. Kitapta yer alan 35 sanatçının pratiklerini nasıl “sürdürdüklerini ve geliştirdiklerini” belgelemek isteyen Lyon, bu sanatçılara dair farkındalık yaratmayı, araştırmacılar ve küratörler için bir kaynak sunmayı ve “daha adil bir kurumsal ve piyasa temsili” için savunuculuk yapmayı amaçladı.
Lyon’a göre toplumsal cinsiyet ve feminizm etrafındaki tartışmalar, on yıl öncesine kıyasla bugün çok daha görünür durumda. “Bu konular akademik konferanslarda, bienallerde ve büyük müzelerin programlarında artık daha belirgin biçimde yer alıyor,” diyor. Lyon, önümüzdeki yıllarda üç paralel eğilimin öne çıkacağını öngörüyor. Bunlardan biri kadın sanatçıları merkeze alan ve küresel görünürlüklerini artıran daha fazla arşiv projesi. Diğerleri ise sanatçı inisiyatifleri ve feminist platformların süregelen çabalarının ana akım kurumları dönüştürmesi ve galeri düzeyindeki piyasanın iyileşmeye devam etmesi.
Buna karşın Lyon, “kurumsal yetki alanına giren büyük retrospektifler ve kanonik sanat tarihleri, paydaşlar uzun vadeli programatik değişimlere gerçekten bağlanmadıkça her zaman geriden gelecektir” uyarısında bulunuyor. “Görünürlük artıyor; ancak kalıcı bir etki için küratoryal burslara, koleksiyon politikalarına, eğitim müfredatlarına ve araştırma fonlarına daha fazla yatırım yapılması gerekiyor.”
Fear No Power: Women Imagining Otherwise, National Gallery Singapore, 9 Ocak–15 Kasım 2026